Op je 18e verjaardag word je meerderjarig. Dat is geen formaliteit: vanaf die dag teken je zelf je contracten, mag je stemmen, ben je strafrechtelijk volledig verantwoordelijk en moet je een eigen zorgverzekering hebben. Hieronder staat wat er precies verandert, wat je mag en wat je moet.
Wat er op je verjaardag in één keer verandert:
- Meerderjarig. Je bent juridisch volwassen en handelingsbekwaam.
- Stemrecht. Je mag stemmen bij elke verkiezing die daarna komt.
- Strafrecht. Je valt onder het volwassenenstrafrecht.
- Contracten. Je tekent zelf, niemand hoeft mee te tekenen.
Juridisch volwassen: wat verandert er?
Op je 18e word je meerderjarig en handelingsbekwaam. Dat betekent dat je volledig verantwoordelijk bent voor je eigen juridische zaken. Je kunt zelfstandig contracten tekenen, een bankrekening op eigen naam openen, trouwen en zelf een procedure voeren. Het ouderlijk gezag eindigt automatisch.
Wat mag je als je 18 bent?
Stemmen. Je hebt actief en passief kiesrecht: je mag stemmen én je mag je kandidaat stellen. Dat geldt voor de gemeenteraad, Provinciale Staten, de waterschappen, de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Je stempas komt vanzelf per post op het adres waar je staat ingeschreven. Hoe dat verder gaat, staat in het stuk over stemrecht.
Alcohol en tabak. Je mag alcohol en tabak kopen en in het openbaar bij je hebben. De leeftijdsgrens is voor beide 18 jaar.
Contracten tekenen. Huurcontract, arbeidscontract, telefoonabonnement, energiecontract: je sluit ze zelf af. Niemand hoeft meer mee te tekenen.
Trouwen. Je kunt trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan. Beide partners moeten minimaal 18 zijn.
Autorijden. Met je rijbewijs op zak rijd je zelfstandig, zonder begeleider. Heb je je rijbewijs via 2toDrive gehaald, dan vervalt de begeleiderseis op je 18e.
Een auto op je naam. Je kunt een voertuig bij de RDW op je eigen naam laten zetten.
Wat moet je als je 18 bent?
Zorgverzekering. Je bent verplicht zelf een basisverzekering af te sluiten. Die gaat in op de eerste dag van de maand na je verjaardag, en je hebt vier maanden om het te regelen. Doe je het later, dan betaal je met terugwerkende kracht en loop je uiteindelijk tegen een boete aan. Alles daarover staat bij zorgverzekering.
Identificatieplicht. Je moet vanaf je 14e al een geldig identiteitsbewijs bij je dragen. Dat blijft zo: ID-kaart, paspoort of rijbewijs.
Belasting. Heb je inkomen, dan kan de Belastingdienst je uitnodigen om aangifte te doen. Vaak krijg je juist geld terug; hoe dat werkt, staat bij bijbaan en belasting.
Strafrecht: volwassen verantwoordelijkheid
Vanaf je 18e val je onder het volwassenenstrafrecht. De maximumstraffen zijn hoger dan in het jeugdstrafrecht, en een veroordeling blijft langer zichtbaar. Er is wel een overgangsregeling: bij verdachten van 18 tot 23 jaar kan de rechter het jeugdstrafrecht toepassen als dat beter bij de persoon past. Dat heet adolescentenstrafrecht. De leeftijd op het moment van het strafbare feit bepaalt welk recht geldt, niet je leeftijd tijdens de zitting.
Donorregister
Word je 18, dan krijg je een brief van het Donorregister met het verzoek om een keuze vast te leggen. Vul je niets in, dan komt er "geen bezwaar tegen orgaandonatie" bij je naam te staan. Je kunt kiezen uit vier opties: ja, nee, je partner of familie beslist, of iemand die jij zelf aanwijst beslist. Wijzigen kan altijd en gratis, via donorregister.nl met je DigiD. Uitgebreid uitgelegd in het stuk over donorregistratie.
Ouderlijk gezag eindigt
Het ouderlijk gezag stopt automatisch op je 18e. Dat betekent niet dat je ouders financieel klaar zijn: de wettelijke onderhoudsplicht loopt door tot je 21e. Ze moeten dus blijven bijdragen aan je levensonderhoud en je studie, ook als je niet meer thuis woont.
Dienstplicht
De dienstplicht geldt voor alle Nederlanders van 17 tot 45 jaar en sinds 2020 ook voor vrouwen. Maar de opkomstplicht is opgeschort sinds 1997: je wordt niet opgeroepen. Rond je 17e krijg je een registratiebrief van Defensie. In de praktijk hoef je niets te doen.
BSN en identiteitsbewijs
Je burgerservicenummer is je unieke nummer voor alle contact met de overheid. Het staat op je ID-kaart, paspoort en rijbewijs. Je gebruikt het bij je belastingaangifte, je zorgverzekering, het openen van een bankrekening en bij solliciteren. Vanaf je 18e zijn een nieuwe ID-kaart en een nieuw paspoort tien jaar geldig, in plaats van vijf jaar als minderjarige.
Alles wat je vanaf je 18e mag en moet, op een rij
- Stemmen bij de gemeenteraad, Provinciale Staten, de waterschappen, de Tweede Kamer en het Europees Parlement
- Een eigen zorgverzekering kiezen en afsluiten, verplicht
- Een bankrekening volledig op eigen naam
- Contracten tekenen: huur, telefoon, energie, abonnementen
- Alcohol en tabak kopen
- Trouwen zonder toestemming van je ouders
- Een auto kopen en op eigen naam zetten
- Strafrechtelijk verantwoordelijk als volwassene
- Een donorkeuze vastleggen, of laten staan op "geen bezwaar"
- Medische beslissingen zelfstandig nemen
- Een arbeidscontract zelf tekenen
- Belastingaangifte doen als je daarvoor wordt uitgenodigd
- Studiefinanciering aanvragen bij DUO als je gaat studeren
- Een studentenreisproduct activeren
- Zelf naar de huisarts, zonder dat je ouders iets te horen krijgen
Veelgemaakte fouten
- Tekenen zonder lezen. Elke handtekening is bindend. Let vooral op de looptijd en de opzegtermijn van abonnementen.
- Geen donorkeuze maken. Doe je niets, dan staat er "geen bezwaar". Wil je iets anders, dan moet je het zelf vastleggen.
- Denken dat het niet meetelt. Iets meenemen uit een winkel, een vechtpartij, drugsbezit: vanaf je 18e komt dat op je strafblad en dat werkt door in een verklaring omtrent het gedrag, bij sollicitaties en soms bij visa.
- Geen DigiD activeren. Je hebt hem nodig voor de Belastingdienst, je zorgverzekering, DUO en het Donorregister. Regel het meteen; zie DigiD aanvragen.
- De zorgverzekering laten liggen. Dit is het enige punt met een echte deadline en een boete erachter.
- Niet stemmen. Je nieuwe recht, en zeker bij gemeenteraadsverkiezingen tellen kleine aantallen zwaar.
Veelgestelde vragen
Wat verandert er juridisch op mijn 18e?
Je wordt meerderjarig. Je tekent zelf contracten, je bent strafrechtelijk volledig verantwoordelijk, je mag stemmen, je ouders beslissen niet meer over je, je kunt trouwen zonder toestemming, je mag alcohol kopen, en je beslist zelf over je medische zorg. Daar staat één verplichting tegenover die niet kan wachten: je eigen zorgverzekering.
Mag ik nu echt alles?
Nee. Rijden mag alleen met een rijbewijs, drugs blijven verboden (het bezit van een kleine hoeveelheid cannabis wordt gedoogd, de rest niet), en voor sommige dingen ligt de grens hoger dan 18: een auto huren lukt bij veel verhuurders pas vanaf 21 of 23 jaar, en jonge spelers krijgen bij legale gokaanbieders een lagere limiet dan spelers boven de 24.
Hoe werkt stemmen voor het eerst?
Je krijgt een paar weken voor de verkiezing een stempas thuisgestuurd op het adres waar je staat ingeschreven. Je neemt die stempas én een geldig identiteitsbewijs mee naar het stembureau, je krijgt een stembiljet en je kleurt één vakje rood. Het kost een paar minuten. Zonder stempas mag je niet stemmen, maar je kunt tot kort voor de verkiezing een vervangende aanvragen bij je gemeente.
Wat is donorregistratie en wanneer moet ik kiezen?
Rond je 18e krijg je de brief. Vul je niets in, dan komt "geen bezwaar tegen orgaandonatie" bij je naam te staan en mogen je organen na je overlijden naar een patiënt. Je hebt vier keuzes: ja, nee, je partner of familie beslist, of een persoon die jij aanwijst beslist. Wijzigen kan altijd en gratis via donorregister.nl met je DigiD.
Mag ik nu zelf naar de huisarts?
Ja. Vanaf je 18e ben je medisch zelfstandig en geldt het beroepsgeheim ook tegenover je ouders: zij krijgen geen informatie over je behandeling. Je beslist zelf over onderzoek, medicijnen en behandelingen. Zorg wel dat je eigen zorgverzekering loopt, en geef je nieuwe adres door als je verhuist.
Zijn mijn ouders nog financieel verantwoordelijk voor mij?
Ja, tot je 21e. Ouders hebben een onderhoudsplicht: ze moeten bijdragen aan je levensonderhoud en je studie, ook als je uit huis bent. Daarna houdt dat op.
Kan ik als 18-jarige een lening afsluiten?
Ja, je bent er wettelijk toe bevoegd. Wees er wel voorzichtig mee: een schuld op je achttiende loopt jaren mee en telt later mee bij een hypotheekaanvraag. Lees eerst hoe dat uitpakt bij een studieschuld.
Verder lezen
- Werk en rechten als je 18 wordt, de pillar-gids
- DigiD aanvragen, nodig voor bijna alles bij de overheid
- De 18-worden checklist, om af te vinken wat je geregeld hebt
- Wiet: effecten, risico's en regels, een van de regels die op je 18e verandert