Vanaf je 18e mag je stemmen bij elke verkiezing die daarna komt. Je hoeft je nergens voor aan te melden: je stempas komt vanzelf per post, uiterlijk veertien dagen voor de verkiezing, op het adres waar je bij de gemeente staat ingeschreven. Neem die pas én een geldig identiteitsbewijs mee, en je bent binnen een paar minuten klaar.
Bij welke verkiezingen mag je stemmen?
Je mag stemmen bij alle verkiezingen die plaatsvinden nadat je 18 bent geworden. In Nederland zijn dat er vijf:
- Tweede Kamerverkiezingen. Hiermee kies je de leden van het parlement. In principe elke vier jaar, maar eerder als het kabinet valt.
- Gemeenteraadsverkiezingen. Je stemt op de gemeenteraad van je eigen gemeente. Elke vier jaar.
- Provinciale Statenverkiezingen. De leden die je daarmee kiest, kiezen op hun beurt de Eerste Kamer. Elke vier jaar.
- Waterschapsverkiezingen. Over het beheer van water en dijken in jouw regio. Elke vier jaar, tegelijk met de Provinciale Staten.
- Europese verkiezingen. Voor het Europees Parlement. Elke vijf jaar.
Hoe werkt stemmen?
- Je stempas komt binnen. Uiterlijk veertien dagen voor de verkiezing valt hij op de mat, op het adres waar je staat ingeschreven.
- Neem een identiteitsbewijs mee. Je stempas én een geldig identiteitsbewijs: ID-kaart, paspoort of rijbewijs. Het document mag op de dag van de stemming maximaal vijf jaar verlopen zijn.
- Ga naar een stembureau. Bij landelijke verkiezingen mag dat elk stembureau in je gemeente; op je stempas staat er een. De meeste zijn open van 7.30 tot 21.00 uur.
- Breng je stem uit. In het stemhokje kleur je met het rode potlood één vakje in bij de kandidaat van jouw keuze. Vouw het biljet dicht en doe het in de stembus.
Je hebt hier geen DigiD voor nodig. Stemmen gebeurt op papier, in het stemlokaal.
Je stem kwijt of verhinderd? Dit kan er nog
- Stempas kwijt of nooit gekregen. Vraag bij je gemeente een vervangende stempas aan. Schriftelijk kan dat tot uiterlijk vijf dagen voor de verkiezing, mondeling aan de balie tot de dag ervoor, 12.00 uur. Neem een kopie van je identiteitsbewijs mee.
- Iemand machtigen. Kun je zelf niet, dan vul je de achterkant van je stempas in en geef je hem samen met een kopie van je identiteitsbewijs mee aan iemand die je vertrouwt. Die persoon mag naast de eigen stem maximaal twee volmachtstemmen uitbrengen, en moet ze tegelijk met de eigen stem uitbrengen.
- Kiezerspas aanvragen. Wil je bij een landelijke verkiezing in een andere gemeente stemmen, vraag dan vooraf een kiezerspas aan bij je eigen gemeente. Bij gemeenteraads- en Provinciale Statenverkiezingen kan dat niet: die gaan over je eigen gemeente of provincie.
Je voorbereiden op je eerste stem
Stemmen is niet moeilijk; kiezen soms wel. Wat helpt:
- Doe een stemhulp. StemWijzer en Kieskompas zetten je antwoorden af tegen de standpunten van de partijen. Kost een kwartier.
- Lees een verkiezingsprogramma. De meeste partijen publiceren een korte samenvatting naast het volledige programma.
- Kijk een debat. Je hoort standpunten dan naast elkaar in plaats van los.
- Praat erover. Vraag mensen om je heen waaróm ze kiezen wat ze kiezen. Dat levert meer op dan vragen wát ze kiezen.
Op welke partij je stemt, kan niemand voor je bepalen, en wij doen dat hier dus ook niet. Wel kun je het jezelf makkelijker maken door eerst te bepalen welke twee of drie onderwerpen jou het meest raken, en pas daarna te kijken wat partijen daarover schrijven.
Waarom je stem meetelt
Nederland heeft evenredige vertegenwoordiging: elke stem telt mee voor het landelijke percentage, ook als jouw partij in jouw stembureau nauwelijks stemmen haalt. Bij gemeenteraadsverkiezingen wegen kleine aantallen extra zwaar, omdat er veel minder stemmen nodig zijn voor een zetel. En de opkomst onder jongeren ligt structureel lager dan onder oudere kiezers, wat betekent dat onderwerpen die jouw generatie raken minder gewicht krijgen dan ze zouden kunnen hebben.
Wat er na de verkiezing gebeurt
De stemmen worden geteld en de zetels verdeeld. Daarna begint de formatie: partijen onderhandelen over een coalitie en een regeerakkoord. Dat duurt in Nederland doorgaans maanden, soms bijna een jaar. Pas als dat rond is, treedt het nieuwe kabinet aan. Tot die tijd blijft het oude kabinet demissionair aan, wat betekent dat het geen omstreden nieuwe plannen meer doorvoert.
Veelgestelde vragen
Ben ik verplicht om te stemmen?
Nee, Nederland kent geen stemplicht. Je beslist zelf of je gaat.
Wat als ik geen stempas heb ontvangen?
Neem contact op met je gemeente en vraag een vervangende stempas aan: schriftelijk tot vijf dagen voor de verkiezing, mondeling tot de dag ervoor om 12.00 uur. Controleer meteen of je op je huidige adres staat ingeschreven, want daar gaat de post heen.
Mag ik stemmen als ik in het buitenland woon?
Ja, met de Nederlandse nationaliteit mag je vanuit het buitenland stemmen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Je moet je daarvoor eenmalig registreren als kiezer buiten Nederland bij de gemeente Den Haag.
Kan ik op meerdere kandidaten stemmen?
Nee, je kleurt één vakje in. Kleur je er meer in, dan is je stem ongeldig. Een blanco stembiljet inleveren mag wel; die stem telt mee voor de opkomst maar niet voor een partij.
Mag ik in een ander stembureau stemmen?
Bij de Tweede Kamer- en Europese verkiezingen mag je in elk stembureau in je gemeente stemmen, en met een kiezerspas zelfs in een andere gemeente. Bij gemeenteraads- en Provinciale Statenverkiezingen stem je alleen in je eigen gemeente of provincie.
Heb ik DigiD nodig om te stemmen?
Nee. Stemmen gaat met je papieren stempas en een identiteitsbewijs in het stemlokaal. DigiD heb je nodig voor andere overheidszaken, zoals toeslagen en studiefinanciering.
Verder lezen
- Werk en rechten als je 18 wordt, de pillar-gids
- Rechten en plichten als je 18 wordt, alles wat er juridisch verandert
- De 18-worden checklist, om af te vinken wat je geregeld hebt