Inhoud9 onderdelen
In het kort
- Voor 13- en 14-jarigen is er geen wettelijk minimumloon; je spreekt je loon zelf af met de werkgever en mag alleen lichte klusjes doen op vrije dagen.
- Vanaf 15 jaar geldt het minimumjeugdloon, dat tegenwoordig uitsluitend per uur wordt berekend en halfjaarlijks wordt aangepast.
- Schooltijd telt wettelijk gezien mee als arbeidstijd, let dus goed op of je aan je verplichte rusturen komt.
- Zodra je 18 wordt mag je hetzelfde werk doen als volwassenen, maar moet je ook verplicht een eigen zorgverzekering afsluiten.
Thuis levert het uitruimen van de vaatwasser hooguit een knikje op, maar in de spoelkeuken van een restaurant verdien je er gewoon geld mee. Je eerste bijbaan is een flinke stap richting zelfstandigheid. Het betekent dat je een eigen inkomen krijgt en niet meer voor elke uitgave je hand hoeft op te houden. Zodra je begint met solliciteren en werken, krijg je direct te maken met regels. Er zijn wettelijke afspraken over hoeveel je minimaal moet verdienen, hoe lang je mag werken en wanneer je recht hebt op pauze. Wat je precies mag en krijgt, hangt voor een groot deel af van je leeftijd.
Waarom een eerste bijbaan en hoe vind je er een?
Een eigen inkomen geeft je de vrijheid om zelf te bepalen waar je je geld aan uitgeeft, of dat nu een festivalticket, kleding of een spaardoel is. Naast het financiële voordeel leer je door een bijbaan omgaan met verantwoordelijkheden. Je leert samenwerken met collega's, je ervaart hoe je met klanten omgaat en je bouwt werkritme op. Bovendien staat werkervaring, hoe klein ook, altijd goed op je cv.
Als je 16 of 17 jaar bent, zijn er talloze populaire plekken om aan de slag te gaan. We zetten de meest gekozen opties voor je op een rij. Het uurloon ligt hier vaak net iets boven het wettelijk minimumjeugdloon (dat voor deze leeftijd tussen de € 5,17 en € 5,92 ligt), soms nog aangevuld met vakantiegeld of een bonus:
- Supermarkt of winkel: Dit biedt vaak vaste uren en overzichtelijk werk.
- Horeca: Een klassieke bijbaan. Het basisloon is vergelijkbaar met de supermarkt, maar de fooien kunnen het bedrag dat je per uur overhoudt flink verhogen.
- Schoonmaak of hulp in de thuiszorg: Vaak verdien je hier net iets meer, met uurlonen die voor jongeren richting de € 7,00 tot € 8,50 gaan.
- Bijles geven: Geef je liever je kennis door? Als je dit particulier regelt, kun je vaak zelf een mooi uurtarief afspreken.
- Sales en promotiewerk: Bij deze bijbanen werk je vaak met targets. Haal je die, dan krijg je bonussen bovenop je basisloon.
Wanneer je gaat solliciteren, is een goede voorbereiding het halve werk. Zorg voor een overzichtelijk cv, ook als daar nu alleen nog je school en eventueel vrijwilligerswerk op staan. Voor je eerste werkdag geldt: kom op tijd, draag de afgesproken kleding en wees niet bang om vragen te stellen als je iets niet direct begrijpt. Iedereen moet ingewerkt worden.
Wat mag je doen per leeftijd?
De wet beschermt jonge werknemers. Je mag niet zomaar elk werk doen en er wordt streng gekeken naar wat lichamelijk en mentaal passend is voor jouw leeftijd.
13 en 14 jaar
Op deze leeftijd mag je alleen lichte klusjes doen. Denk hierbij aan helpen met vakkenvullen of het bezorgen van reclamefolders. Volgens vakbond FNV en uitzendbureau YoungCapital mag je dit werk uitsluitend uitvoeren op de dagen dat je vrij bent van school. Zwaar tilwerk is absoluut verboden.
15 jaar
Zodra je 15 bent, krijg je iets meer vrijheid en mag je volgens de FNV licht zelfstandig werk doen. Dit betekent dat je bijvoorbeeld avondkranten mag bezorgen of vakkenvullers mag aansturen. Let op: er is nog steeds veel nadrukkelijk verboden. Zo mag je onder de 16 jaar géén kassa draaien, niet in een fabriek aan de lopende band werken en geen zware vrachtwagens in- of uitladen.
16 en 17 jaar
Vanaf je zestiende mag je flink meer werkzaamheden oppakken in je bijbaan. Je mag vanaf nu wel achter de kassa zitten en bestellingen afrekenen. Toch zijn er nog steeds grenzen: werken met gevaarlijke stoffen of in een erg lawaaierige omgeving blijft verboden. Ben je jonger dan 16 jaar, dan is de toestemming van een ouder of voogd verplicht voor het aangaan van een arbeidsovereenkomst. Vanaf 16 jaar mag je dat contract zelf tekenen.
18 jaar
Vanaf je achttiende verjaardag ziet de wet jou op de werkvloer als volwassene. Je mag vanaf deze leeftijd exact hetzelfde werk doen als volwassen collega's. Er gelden geen beperkingen meer voor het soort werkzaamheden dat je mag uitvoeren.
Het minimumloon: hoeveel ga je verdienen?
Wat je minimaal hoort te verdienen, is wettelijk vastgelegd, al werkt dat voor de allerjongsten net even anders.
Voor 13- en 14-jarigen bestaat er nog geen wettelijk minimumjeugdloon. Volgens de vakbonden FNV en CNV is het loon op deze leeftijd een onderlinge afspraak tussen jou en je werkgever. Je spreekt dus samen een bedrag af.
Zodra je 15 wordt, heb je recht op het minimumjeugdloon. Dit jeugdloon voor jongeren van 15 tot en met 20 jaar is een vast percentage van het wettelijk minimumloon voor volwassenen. Dat wettelijk minimumuurloon voor werknemers van 21 jaar en ouder bedraagt per 1 juli bruto € 14,99, zo bevestigen onder meer de Rabobank en de Rijksoverheid.
In het kort: door de invoering van het wettelijk minimumuurloon word je simpelweg betaald voor de uren die je daadwerkelijk werkt. Vaste minimum maand- of weeklonen zijn afgeschaft. Dit minimumloon wordt elk halfjaar aangepast, op 1 januari en op 1 juli.
Per 1 juli gelden de volgende bruto minimumuurlonen per leeftijd:
- 15 jaar: € 4,50
- 16 jaar: € 5,17
- 17 jaar: € 5,92
- 18 jaar: € 7,50
- 19 jaar: € 8,99
- 20 jaar: € 11,99
Over deze jeugdlonen is veel discussie. CNV Jongeren pleit er bijvoorbeeld voor om het minimumjeugdloon vanaf 18 jaar volledig af te schaffen. De organisatie vindt dat jongeren vanaf 18 jaar volwassen zijn en dezelfde plichten en vaste kosten hebben als oudere werknemers, maar desondanks een lager loon ontvangen voor exact hetzelfde werk. Casper Cornelisse, voorzitter van CNV Jongeren, stelt het zo: "Vanaf 18 jaar ben je volwassen. Dan hoort daar ook een volwaardig loon bij."
Er zit overigens wel verandering aan te komen: volgens de Rabobank en de Rijksoverheid wordt het minimumjeugdloon voor jongeren van 16 tot en met 20 jaar vanaf 1 januari 2027 fors verhoogd.
Belasting terugvragen: laat geen geld liggen
Een van de belangrijkste financiële tips voor je eerste bijbaan gaat over belasting. Je werkgever houdt standaard loonheffing (belasting) in op je salaris. Omdat je met een bijbaan op jaarbasis vaak niet genoeg verdient om überhaupt belastingplichtig te zijn, betaal je al snel te veel. Dit voorkom je door bij je werkgever de 'loonheffingskorting' aan te zetten. Let op: doe dit altijd maar bij één werkgever tegelijk, anders moet je later geld terugbetalen.
Heb je vorig jaar gewerkt en geen loonheffingskorting toegepast? Dan heb je waarschijnlijk te veel belasting betaald. Dit kun je tot vijf jaar terugvragen via de website van de Belastingdienst. Het is in 5 minuten geregeld en levert vaak een leuk bedrag op.
Werktijden, rust en de balans met school
Werk is leuk en levert geld op, maar het mag niet ten koste gaan van je schoolprestaties of je gezondheid. Een detail dat veel jongeren niet weten: schooltijd telt wettelijk gezien mee als arbeidstijd. Dat betekent dat je na een lange schooldag niet nog eens een volledige werkdag mag draaien.
Balans houden tijdens proefwerkweken
In de praktijk kan het combineren van school en werk best pittig zijn. Geef je beschikbaarheid daarom altijd ruim van tevoren door aan je leidinggevende. Komen er examens of een zware proefwerkweek aan? Vraag dan minimaal een maand van tevoren vrij, of probeer tijdig diensten te ruilen met collega's. Goede communicatie voorkomt een hoop stress.
Werk- en rusttijden voor 16- en 17-jarigen
Voor deze leeftijdsgroep gelden strikte regels om overbelasting te voorkomen. Volgens AMBT Advocaten heb je als 16- of 17-jarige recht op een half uur pauze wanneer je 4,5 uur of langer aaneengesloten werkt. Ook moet je dagelijks minimaal 12 uur rust hebben. Daarnaast ben je verplicht om wekelijks minimaal 36 uur aaneengesloten vrij te zijn.
Werk- en rusttijden vanaf 18 jaar
Vanaf je achttiende vallen de specifieke jongerenregels weg en gelden de algemene arbeidstijden. Voor werknemers van 18 jaar en ouder geldt een maximum van 12 uur per dienst en maximaal 60 uur per week. Wel gelden er lagere gemiddelden als je over een langere periode kijkt: over een periode van 4 weken is het gemiddelde maximaal 55 uur per week, en over 16 weken mag je gemiddeld maximaal 48 uur per week werken.
Rechten, plichten en wat er verandert als je 18 wordt
Een contract tekenen betekent dat je afspraken maakt. Jij belooft op tijd te komen en je werk goed te doen, en je werkgever belooft jou op tijd te betalen en zich aan de regels te houden. Als een werkgever je structureel te weinig betaalt, je geen pauze geeft terwijl je daar wel recht op hebt, of zich niet aan de afgesproken uren houdt, ga dan altijd eerst het gesprek aan. Werkt dat niet, dan kun je advies inwinnen bij een vakbond of het Juridisch Loket.
Wanneer je 18 wordt, verandert er financieel een hoop rondom je inkomen en vaste lasten. Zo stopt de kinderbijslag. Bovendien ben je vanaf dat moment verplicht om een eigen zorgverzekering af te sluiten. Je bijbaan wordt vanaf je achttiende dus niet alleen een manier om extra geld te verdienen, maar is vaak simpelweg nodig om deze nieuwe vaste lasten te kunnen betalen.
Tot slot: controleer altijd je loonstrook. Check of het aantal uitbetaalde uren klopt met de uren die je daadwerkelijk hebt gedraaid. Kijk ook of het bruto uurloon minimaal gelijk is aan het wettelijk minimumjeugdloon dat bij jouw leeftijd hoort. Fouten op een loonstrook komen vaker voor dan je denkt, en het is jouw eigen geld dat je misloopt als je het niet controleert.
Veelgestelde vragen
Heb ik toestemming van mijn ouders nodig voor een bijbaan?
Dat hangt af van je leeftijd. Voor werknemers die jonger zijn dan 16 jaar is de toestemming van een ouder of voogd wettelijk verplicht om een arbeidsovereenkomst te mogen sluiten. Ben je 16 jaar of ouder, dan mag je zelfstandig een contract tekenen en heb je die toestemming niet meer nodig.
Verdien ik in de supermarkt of de horeca meer?
Het basisuurloon ontloopt elkaar niet veel. In de horeca kun je daar echter nog fooi bovenop krijgen. Onder de streep kan de horeca dus meer opleveren als je die extra's meerekent.
Mag mijn werkgever mij verplichten om zonder pauze door te werken?
Nee, dat mag niet als je langere diensten draait. Als je 16 of 17 jaar oud bent, heb je wettelijk recht op een half uur pauze zodra je 4,5 uur of langer aaneengesloten aan het werk bent. Je werkgever is verplicht zich aan deze rusttijden te houden.
Waarom pleiten jongerenorganisaties voor het afschaffen van het jeugdloon vanaf 18 jaar?
Organisaties zoals CNV Jongeren vinden het onrechtvaardig dat 18-jarigen wel voor de wet volwassen zijn en dezelfde vaste kosten hebben als oudere collega's (zoals een zorgverzekering), maar toch een lager loon krijgen voor exact hetzelfde werk. Volgens hen hoort er bij de volwassen leeftijd ook een volwaardig salaris.
Verder lezen
- Werk en rechten als je 18 wordt
- VOG aanvragen zonder DigiD: Zo regel je het makkelijk via de gemeente
- Alles over een bijbaan op je 14e: werktijden, regels en salaris
